ESA'nın Euclid Teleskobu Tamamen Tesadüf Eseri Yeni Bir Kuyruklu Yıldız Keşfetti

Her yıl yaklaşık 40 ila 70 yeni kuyruklu yıldız keşfediliyor ve bunların çoğu, aktif olarak kuyruklu yıldız ya da en azından yeni gök cisimleri arayan gökbilimciler tarafından bulunuyor. Ancak 2026 yılında keşfedilen en az bir kuyruklu yıldız bu tanıma uymuyor. Bu gök cismi, kuyruklu yıldız aramak gibi bir amacı olmayan bir teleskop tarafından tamamen tesadüfen keşfedildi.

Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Euclid uzay teleskobu tarafından yeni keşfedilen C/2026 S1 (Euclid) ile tanışın. Kuyruklu yıldız, Dünya'dan yaklaşık 1,3 milyar kilometre uzaklıkta bulunuyor; bu mesafe kabaca Güneş ile Jüpiter ve Satürn'ün yörüngeleri arasındaki uzaklığa denk geliyor. Keşif, Helsinki Üniversitesi'nden Mikko Pöntinen ve Güneş Sistemi Cisimleri Bilim Çalışma Grubu tarafından, Euclid teleskobunu kullandıkları sırada gerçekleştirildi.

İnsanlığın adlandırdığı binlerce kuyruklu yıldız arasında bunu tuhaf kılan şey, nasıl bulunduğu. Ekip, teleskobu kasıtlı olarak eliptik düzlemden uzağa yönlendirmişti. Eliptik düzlem, Güneş Sistemi'nin gezegenlerinin, asteroitlerinin çoğunun ve önemli sayıda kuyruklu yıldızının bulunduğu bir gök kuşağı. Amaç, bu gök cisimlerinin ardında bıraktığı kozmik toz ve enkazdan kaçınarak derin uzaydaki uzak galaksilerin daha net fotoğraflarını çekebilmekti.

Tam da bunu yaparken bir kuyruklu yıldız hızla görüş alanından geçti. Tamamen fark edilmeden kalabilirdi, ancak Pöntinen hareketli cisimleri tanımlamak için bir yazılım geliştirmişti ve bu yazılım, kuyruklu yıldızın göründüğü görüntüleri işaretledi. Pöntinen daha sonra cismin hızını ve yörüngesini kullanarak onu diğer görüntülerde de bulmayı başardı ve yeni bir kuyruklu yıldız olarak raporladı.

Pöntinen yaptığı açıklamada, "Yazılımımın birkaç görüntüye yayılmış bir 'çizgiyi' işaretlediğini görmek beni heyecanlandırdı" dedi. "Daha yakından incelediğimde, etrafında toz ve gaz saçan aktif bir cisim olan kuyruklu yıldıza işaret eden bulanık bir bulut olduğunu fark ettim."

Beklenmedik kuyruklu yıldız, Uluslararası Astronomi Birliği'nin Küçük Gezegen Merkezi'ne bildirildi ve burada yer tabanlı gökbilimciler cismin varlığını doğrulayarak ona bir isim verdi.

C/2026 S1 (Euclid) ile ilgili en ilginç kısım, şüphesiz ki kuyruklu yıldız bulmak için tasarlanmamış bir teleskop tarafından, yine kuyruklu yıldız bulmak için tasarlanmamış bir görev sırasında keşfedilmiş olması.

Euclid güneş sistemi ekibinin arşiv bilimcisi ve üyesi Bruno Altieri'ye göre bu durum, Euclid teleskobunun çalışma şeklinden kaynaklanıyor. Teleskop, zamanının çoğunu, Samanyolu galaksisinin dışındaki tüm gezegenleri, radyasyon bulutlarını, enkaz bulutlarını ve diğer yapıları kapsayan galaksi dışı gökyüzünün yaklaşık üçte birini haritalayacak geniş bir taramada geçiriyor.

Ayrıca kozmosu haritalamak için "adımla ve izle" adı verilen bir yöntem kullanıyor; bu yöntemde bir noktaya "adım atıyor", yaklaşık bir saat boyunca gökyüzünü izliyor ve ardından yoluna devam ediyor. Bu, baktığı şeylerin çoğuna yalnızca bir kez bakıldığı anlamına geliyor. Kuyruklu yıldızlar genellikle hareketleri sayesinde bulunduğundan, bu gözlem yöntemiyle böyle bir cismi tanımlamak oldukça zor.

Euclid aynı zamanda bir derin alan taraması da yürütüyor. Bunlar, geniş tarama takvimi etrafında periyodik olarak gerçekleştirilen, uzayın belirli bölgelerine yakınlaştırılmış bakışlar. Bu bölgeler yılda yalnızca birkaç kez tekrar ziyaret ediliyor ve C/2026 S1 (Euclid) yalnızca bu sayede keşfedilebildi.

Altieri, "Bu keşif gerçekten de mutlu bir tesadüf, çünkü Euclid tarafından çok az sayıda kuyruklu yıldız keşfedilmesi bekleniyor" dedi.

C/2026 S1 (Euclid) hakkında şimdiye kadar çok az şey biliniyor, çünkü yalnızca birkaç kez görüntülendi. Gökbilimciler gördüklerinden şimdiden birkaç çıkarımda bulundular. Öncelikle, bu uzun periyotlu bir kuyruklu yıldız, yani Güneş etrafındaki yörüngesi 200 yıldan fazla sürüyor. Kesin süre henüz hesaplanmadı, ancak ilk tahminler tam bir yörüngeyi tamamlamasının binlerce yıl süreceğini gösteriyor.

Altieri'ye göre bu, cismin neredeyse kesinlikle Oort Bulutu'ndan geldiği anlamına geliyor. Oort Bulutu, tüm Güneş Sistemi'ni çevreleyen buzlu cisimler, kayalık gezegenimsiler ve diğer enkazlardan oluşan bir kabuk. Oort Bulutu'ndan gelen kuyruklu yıldızlar "neredeyse izotropik" kuyruklu yıldızlar olarak adlandırılıyor ve Güneş'in etrafında akla hayale gelmeyecek açılarla dönüyorlar. C/2026 S1 (Euclid) de farklı değil.

Uzayın bir yukarısı veya aşağısı yok, ancak olsaydı, C/2026 S1 (Euclid) Dünya'dan bakıldığında Güneş'in tam üstünde konumlanırdı. Geniş yörüngesi onu Güneş Sistemi'nin çok yukarısına taşıdıktan sonra, geri dönüş yolunda Satürn ve Jüpiter'in arasından geçiriyor. Kuyruklu yıldızın 2027 yılında günberi noktasına, yani Güneş'e en yakın olduğu noktaya ulaşması bekleniyor. Bundan sonra, binlerce yıl boyunca oraya geri dönmeyecek.