Teknoloji Sözlüğü: Kalıcı Olanlar ve Tarihe Karışan Terimler

Teknoloji dünyasının diline hakim olmak, günümüzde neredeyse yeni bir dil öğrenmek kadar zor hale geldi. İskoçya merkezli Collins Sözlüğü'nün 2026 yılı için belirlediği yeni ve dikkat çekici kelimeler listesi, bu değişimin en somut örneği. Listede, yapay zekanın neden olabileceği felaket olasılığını ifade eden 'p(doom)', birini gölgede bırakmak anlamına gelen 'mogging', arkadaşlar arasında oynanan düşük bütçeli oyunları tanımlayan 'friendslop' ve aslında doldurulma niyeti olmayan ancak ilan edilen 'hayalet işler' (ghost jobs) gibi terimler yer alıyor.

Collins'in 2025 Yılı Kelimesi seçilen 'vibe-coding' ise, karmaşık kodlar yazmak yerine yapay zeka modellerine konuşma yoluyla talimat verme yöntemini tanımlıyor. Öte yandan, Amerikan Diyalekt Derneği'nin 2023 Yılı Kelimesi olarak seçtiği 'enshittification' (kalitesizleşme), kâr hırsı nedeniyle dijital platformların ve hizmetlerin zamanla kalitesinin düşmesini ifade ediyor.

Bazı terimler ise popüler kültüre tamamen yerleşirken, bazıları zamanın testine dayanamadı. İşte dijital sözlüğümüzün kalıcıları ve unutulmaya yüz tutanları:

Kalıcı Terimler:

Selfie: İlk kez 2002 yılında Avustralyalı bir internet forumunda ortaya çıkan ve kişinin kendi fotoğrafını çekmesi anlamına gelen bu kelime, 2013 yılından itibaren dünya genelinde ana akım haline geldi.

İçerik Üreticisi: Dijital platformlarda bilgi paylaşan ve takipçi kitlesi oluşturan kişileri tanımlamak için kullanılan bu terim, 'influencer' ile benzer anlam taşır. Bununla bağlantılı olarak 'parasosyal' kavramı, izleyicinin içerik üreticisiyle kurduğu, ancak karşı tarafın farkında olmadığı tek taraflı ilişkiyi tanımlar.

Podcast: iPod ve broadcast (yayın) kelimelerinin birleşimiyle oluşan ve 2005 yılında Oxford Sözlüğü tarafından Yılın Kelimesi seçilen bu terim, isteğe bağlı dijital programlar için hala güncelliğini koruyor. İlginç olan ise, ismine ilham veren iPod'un 2022 yılında üretiminin durdurulmuş olması.

WFH (Evden Çalışma): 2020'deki COVID-19 pandemisiyle birlikte hızla artan bu trend, modern çalışma hayatının bir parçası oldu. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'nun 2022 verilerine göre, Amerikalıların %23'ü uzaktan çalışıyor.

Arkadaşlıktan Çıkarma (Unfriend): Facebook ile popülerleşen ve 2009'da Yılın Kelimesi seçilen bu terim, aslında 17. yüzyıla kadar uzanan eski bir kullanıma sahip.

Zamanla Etkisini Yitirenler:

Metaverse: Mark Zuckerberg'in geleceğin internet platformu olarak tanıttığı ve milyarlarca dolar yatırım yaptığı sanal gerçeklik projesi, 2021'de büyük yankı uyandırmıştı. Ancak beş yıl sonra bu heyecan söndü ve Zuckerberg rotasını geleceğin teknolojisi olarak gördüğü yapay zekaya çevirdi.

NFT: Birkaç yıl öncesine kadar dijital varlıkların sahipliğini belgeleyen 'Nitelikli Fikri Tapular' (NFT) her yerdeydi. Hatta eski ABD Başkanı Donald Trump bile NFT yayınlamıştı. Ancak popülarite patlamasının ardından değerlerin çökmesiyle birlikte NFT terimi toplumun hafızasından silinmeye başladı.

World Wide Web: Artık sadece 'internet' diyoruz; ancak eski topraklar için bu hala 'bilgi süper otobanı' anlamına geliyor.

Disk Birleştirme (Defrag): Windows tabanlı bilgisayarlarda performansı artırmak için yapılan hard disk birleştirme işlemi, modern depolama birimleriyle birlikte tarih oldu. Artık kimse bilgisayarını 'defrag' etmiyor.

Emoticon: Klavye karakterleriyle yan şekilde oluşturulan gülen yüzler (🙂 gibi) teknik olarak 'emoticon'dur. Günümüzde ise bunların yerini grafiksel görseller olan 'emoji'ler aldı. Artık çoğu program, eski usul bir emoticon yazmaya çalıştığımızda bunu otomatik olarak emojiye dönüştürüyor.