NASA, Swift teleskobunu kurtarma görevini iptal etti

Swift Uzay Gözlemevi, gama ışını patlamalarını incelemek üzere 2004 yılında uzaya gönderildi. Başlangıçta yalnızca iki yıl görev yapması planlanmıştı ancak teleskop beklentilerin çok ötesine geçerek yirmi yılı aşkın süre bilimsel gözlemler gerçekleştirdi.

Swift’in önemli bir dezavantajı ise kendi yörüngesini yükseltebilecek bir itki sistemine sahip olmaması. Dünya atmosferinin üst katmanlarındaki seyrek parçacıklar teleskoba sürekli olarak küçük bir sürtünme uyguluyor. Zamanla biriken bu etki, Swift’in yörüngesinin giderek alçalmasına neden oluyor.

Normal koşullarda gözlemevinin 2030’lu yıllara kadar yörüngede kalabileceği tahmin ediliyordu. Ancak 2024’te artan güneş aktivitesi bu hesabı değiştirdi.

Güneşten gelen yoğun enerji, Dünya atmosferinin üst katmanlarını ısıtıp genişletti. Bunun sonucunda Swift daha yoğun atmosferik parçacıklarla karşılaşmaya başladı ve üzerindeki sürtünme arttı. Yörünge kaybı da tahmin edilenden çok daha hızlı gerçekleşti.

Yeni hesaplamalar, müdahale edilmemesi durumunda Swift’in 2026 sonundan önce atmosfere girebileceğini gösterdi. NASA bunun üzerine teleskobun yörüngesini yükseltecek sıra dışı bir kurtarma planını devreye aldı.

Planın merkezinde LINK adlı uzay aracı bulunuyordu. LINK’in Swift’e yaklaşması, teleskobu robotik kollarıyla yakalaması ve daha yüksek bir yörüngeye taşıması hedefleniyordu. Başarılı olması halinde Swift birkaç yıl daha bilimsel çalışmalarına devam edebilecekti.

LINK’in yönelim kontrol sistemi kararlı hale getirilemedi

Katalyst Space Technologies tarafından geliştirilen LINK, 3 Temmuz 2026’da fırlatıldı. Görev oldukça hassas bir operasyon gerektiriyordu: Araç önce Swift’e kontrollü şekilde yaklaşacak, ardından robotik sistemlerini kullanarak teleskobu yakalayacaktı.

Ancak LINK uzaya çıktıktan kısa süre sonra ciddi bir teknik problem ortaya çıktı. Uzay aracının tutum kontrol sistemi beklendiği gibi çalışmadı.

Tutum kontrolü, bir uzay aracının hangi yöne baktığını ve uzayda nasıl konumlandığını yönetiyor. Swift gibi başka bir uzay aracına yaklaşılması gereken görevlerde bu sistemin son derece hassas ve kararlı çalışması gerekiyor.

Mühendisler haftalar boyunca sorunu çözmeye çalıştı. Buna rağmen LINK, Swift’e güvenli biçimde yaklaşmak ve teleskobu yakalamak için gereken kararlılığa ulaştırılamadı. NASA da riskli bir yakınlaşmaya devam etmek yerine kurtarma operasyonunu iptal etti.

LINK görevi tamamen sona ermiyor

Kurtarma girişimi iptal edilmiş olsa da LINK tamamen devre dışı bırakılmayacak. NASA, uzay aracını farklı bir amaçla kullanarak görevden mümkün olduğunca fazla teknik veri elde etmeyi planlıyor.

NASA yöneticisi Jared Isaacman, kararın LINK’in kontrol sistemindeki sorunlar nedeniyle alındığını belirtti. Isaacman, “Bu, hedeflediğimiz sonuç değildi, ancak bu görevin neden denenmeye değer olduğunu değiştirmiyor” ifadelerini kullandı.

Yeni plana göre LINK, Swift’e kontrollü şekilde yaklaşmayı sürdürecek ancak teleskobu yakalamaya veya yörüngesini değiştirmeye çalışmayacak. Bunun yerine buluşma, navigasyon ve yakın mesafeli uzay operasyonlarına ilişkin veriler toplayacak.

Bu bilgiler gelecekte oldukça değerli olabilir. Yörüngedeki eski uyduların onarılması, yakıt ikmali yapılması veya daha güvenli yörüngelere taşınması için başka bir uzay aracına hassas biçimde yaklaşabilmek gerekiyor.

Özellikle kendi manevra kabiliyeti olmayan veya kontrolünü kaybetmiş araçlarla çalışmak çok daha zor. LINK’in Swift yakınındaki operasyonları, otonom navigasyon ve mesafe ölçüm sistemlerinin gerçek uzay ortamında sınanmasına fırsat verebilir.

Dolayısıyla görev asıl hedefine ulaşamasa da tamamen başarısız sayılmayacak. NASA, elde edilen deneyimi gelecekteki uydu servis ve görev ömrü uzatma projelerinde kullanabilecek. Ancak bu yeni planın Swift açısından kötü bir tarafı var: LINK artık teleskobun yörüngesini yükseltmeyecek.

Swift artık kontrolsüz yeniden girişe doğru ilerliyor

Kurtarma operasyonunun iptal edilmesiyle Swift’in giderek alçalan yörüngesini aktif olarak yükseltecek bir seçenek kalmadı. Teleskop, Dünya’nın üst atmosferindeki sürtünme nedeniyle irtifa kaybetmeye devam edecek.

Üstelik süreç ilerledikçe hızlanacak. Swift daha düşük irtifalara indikçe atmosfer yoğunlaşacak, atmosfer yoğunlaştıkça sürtünme artacak ve teleskop daha hızlı irtifa kaybedecek.

Son aşamada Swift, Dünya atmosferinin daha yoğun katmanlarına girerek kontrolsüz bir yeniden giriş yaşayacak. Oluşacak yüksek sıcaklık ve aerodinamik kuvvetlerin teleskobun büyük bölümünü parçalayarak yok etmesi bekleniyor.

Yeniden girişin tam olarak hangi gün ve hangi bölge üzerinde gerçekleşeceğini şimdiden belirlemek mümkün değil. Atmosfer koşulları ve güneş aktivitesindeki değişimler tahminleri etkileyebilir.

NASA’nın mevcut hesaplamaları ise bir dönemin sonunun yaklaştığını gösteriyor. Başlangıçta iki yıl çalışması planlanan ve görev süresini yirmi yıldan fazla aşan Swift Uzay Gözlemevi’nin, 2026 yılı sona ermeden Dünya atmosferine geri dönmesi bekleniyor.