Yaratıcı İşlerde Yapay Zekâ ile İş Birliği Yapma Biçiminiz Tüm Farkı Yaratıyor

Yaratıcı çalışmalarda yapay zekâ ile iş birliği yapmanın sonuçlarını ve bunun iş çıktısı ile çalışan memnuniyeti üzerindeki etkilerini inceleyen yeni bir araştırma yayımlandı. 10 Kasım'da PNAS Nexus bilim dergisinde yer alan çalışma, yapay zekânın işleri hızlandırabilse de aşırı kullanımının hem iş kalitesini hem de iş tatminini azaltabileceğine dikkat çekiyor.

Araştırma ekibi, önceki çalışmaların üretken yapay zekânın karmaşık bir tablo sunduğunu; verimliliği ciddi şekilde artırırken yaratıcı çeşitliliği ve çalışan memnuniyetini kısıtlayabildiğini zaten biliyordu. Çalışmanın yazarlarından Pennsylvania Üniversitesi'nde teknoloji, dijital işletme ve pazarlama profesörü olan Kartik Hosanagar, bu ödünleşimlerin kaçınılmaz olup olmadığını sorguladıklarını ve araştırmalarının bunun mümkün olmadığını gösterdiğini belirtti.

Yapay zekâ, iş dünyasını çelişkilerle dolu bir hızla değiştiriyor. Microsoft ve Meta gibi teknoloji devleri, daha fazla verimlilik ve çıktı için yapay zekâyı iş süreçlerine entegre etmeye milyonlarca dolar harcarken, bir yandan da toplu işten çıkarmalarla insan gücünü azaltıyor. Yapay zekâ kullanan çalışanlar, günde 40 ila 60 dakika tasarruf etmek gibi avantajlar bildirse de; özgüven kaybı, becerilerin körelmesi ve daha zorlu bir iş piyasası gibi olumsuzluklarla karşı karşıya kalıyor.

Eğitimciler de yapay zekânın ödev kavramını temelden bitirdiğine dair uyarılarda bulunuyor. Araştırmacılar, yapay zekâ ile nasıl iş birliği yaptığımıza dikkat etmezsek, zamanla eleştirel düşünme yeteneğimizi kaybedebileceğimizi savunuyor. Hosanagar, bu durumu GPS navigasyonuna benzeterek, birçok insanın artık navigasyon olmadan tanıdık mahallelerde bile yolunu bulma yeteneğini kaybettiğini, benzer bir durumun yapay zekâ ve bilişsel beceriler arasında da yaşanabileceğini ifade etti.

Hosanagar'ın ekibi tarafından yürütülen çalışma, yaratıcı görevlerde yapay zekâ ile kurulan farklı iş birliği yöntemlerine odaklandı. Araştırma, yapay zekânın sadece kullanılıp kullanılmamasının değil, nasıl kullanıldığının nihai ürün ve işe bakış açısı üzerinde büyük bir etkisi olduğunu ortaya koydu. Hosanagar'a göre işin geleceği, sadece yapay zekânın ne kadar yetenekli olacağıyla değil, insan ve yapay zekâ arasındaki iş birliğinin daha geniş hedefleri destekleyecek şekilde nasıl tasarlandığıyla ilgili.

Araştırmacılar, üç gruba ayrılan 285 öğrenciye iki gün boyunca yazma ödevleri verdi. İlk gün hiçbir öğrenci yapay zekâ kullanmadı; ikinci gün ise her grup farklı bir yapay zekâ etkileşim süreci izledi.

Gruplar, iş hayatındaki farklı etkileşim biçimlerini temsil eden üç ayrı iş birliği tasarımı kullandı. Hosanagar'a göre üç yaklaşım da benzer verimlilik artışları sağlasa da kalite, memnuniyet ve yaratıcı çeşitlilik açısından ciddi farklılıklar gösterdi.

İlk grup olan 'İnsan Onayı' modelinde; yapay zekâ planlama, taslak oluşturma, yazma ve düzenleme işlemlerini yaptı, insanlar ise her adımda sadece onay verdi. İkinci grup olan 'İnsan Yaratıcılığı' modelinde; taslak ve planlama insan tarafından yapılırken, yazım ve düzenleme yapay zekâya bırakıldı. Üçüncü grup olan 'Copilot' modelinde ise, tüm süreç boyunca insan ve yapay zekâ ortaklaşa çalıştı.

Araştırmacılar, yaratıcı yazımda yapay zekâ kullanımının hiçbir grupta iş kalitesini artırmadığını ancak görevi hızlandırdığını tespit etti. 'İnsan Onayı' grubundakiler en düşük kaliteli ve en az çeşitliliğe sahip işleri üretti ve katılımcılar bu süreçten memnun kalmadıklarını belirtti. Buna karşın 'İnsan Yaratıcılığı' ve 'Copilot' grupları, aynı hızda daha kaliteli işler çıkardı ve katılımcılar daha olumlu bir deneyim bildirdi.

Hosanagar, en iyi sonuçların, özellikle fikir üretme ve taslak oluşturma gibi yaratıcı görevlerde insanların aktif rol aldığı, yapay zekânın ise uygulama aşamasında destek verdiği durumlarda ortaya çıktığını belirtti. Hedefin insan emeğini tamamen ortadan kaldırmak değil, bu emeği insan yargısının ve yaratıcılığının en önemli olduğu alanlara yönlendirmek olduğunu vurguladı.

Yapay zekâ ile iş birliği yaparken, insanların günlük işlerinde daha küçük roller üstlenmelerinin getireceği istenmeyen sonuçlara karşı da dikkatli olunması gerektiği belirtildi. Hosanagar, insanların sadece iyi bir nihai çıktı üretmekten değil, aynı zamanda anlamlı bir yaratıcı role sahip olmaktan tatmin duyduklarını, bu nedenle nelerin otomatikleştirileceği konusunda düşünceli olunması gerektiğini ekledi.