Meta, çocuk bağımlılığı davasında 18 milyar dolara kadar ödeme yapacak

Meta, Instagram ve Facebook’un çocuklarda bağımlılık yaratabilecek şekilde tasarlandığı iddiasıyla açılan büyük davayı anlaşmayla sonuçlandırmayı kabul etti. Mahkeme kayıtlarına göre şirket, önümüzdeki 10 yıl içinde 18 milyar dolara kadar ödeme yapacak. Bunun yanında 18 yaşından küçük kullanıcıların Instagram ve Facebook’u kullanma biçimini değiştirecek bir dizi yeni kural yürürlüğe girecek.

Anlaşma, 18 Ağustos’ta Oakland’da başlayan ve ekim ayının ilk günlerine kadar sürmesi beklenen yargılamayı da sona erdirdi. Böylece Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in planlandığı gibi mahkemede ifade vermesine gerek kalmadı. Instagram Başkanı Adam Mosseri ise anlaşmaya varılmadan önce ifadesini vermişti.

Davanın geçmişi 2023’e uzanıyor. Başlangıçta 29 eyalet, Meta’nın sonsuz kaydırma, anlık bildirimler ve öneri algoritmaları gibi özellikleri çocukların platformlarda daha fazla zaman geçirmesini sağlayacak şekilde geliştirdiğini öne sürdü. Şirket ayrıca gençlere yönelik olası zararlar konusunda kamuoyunu yanıltmak ve COPPA kapsamında gerekli ebeveyn izni olmadan çocukların verilerini toplamakla suçlandı.

Süreç ilerledikçe davaya katılanların sayısı da arttı. Anlaşmaya gelindiğinde 52 eyalet ve bölge başsavcısı sürece dahil olmuştu. Nihai düzenleme 47 eyaletin yanı sıra Washington DC ve çeşitli ABD bölgelerini kapsıyor.

Meta’nın garantili ödemesi 12,1 milyar dolar

Anlaşmanın toplam değeri farklı kaynaklarda 16,6 milyar, 17 milyar veya 18 milyar dolar olarak geçiyor. Ancak bunlar farklı anlaşmalar değil. Aradaki fark, koşullara bağlı ödeme kalemlerinin farklı şekillerde hesaplanmasından kaynaklanıyor.

Meta, anlaşmaya katılan eyaletlere 10 yıl boyunca toplam 12,1 milyar dolar garantili ödeme yapacak. Belirli koşullar gerçekleşirse bu rakama 5 milyar dolara kadar ek ödeme eklenebilecek.

Bu ek tutarın devreye girmesi özellikle YouTube ve TikTok’a bağlı. İki platformun da yaklaşık 5 milyar dolarlık ödeme yapmayı ve genç kullanıcılar için benzer kısıtlamaları kabul etmesi durumunda Meta’nın toplam mali yükümlülüğü artacak. Aynı senaryoda Instagram ve Facebook’taki bazı kullanım sınırları da daha katı hale gelecek.

Texas, Florida ve New Mexico ise anlaşmaya katılmayan eyaletler arasında. New Mexico, bu yıl sonuçlanan ayrı bir davada Meta’dan toplam 942 milyon dolarlık tazminat kazanmıştı. Texas da şirketle daha önce 1 milyar dolarlık bağımsız bir anlaşmaya varmıştı.

Dolayısıyla yeni anlaşma oldukça geniş bir kapsama sahip olsa da Meta’nın çocuk güvenliği ve veri uygulamalarıyla ilgili tüm hukuki sorunlarını ortadan kaldırmıyor.

Genç hesaplarına günlük iki saat sınırı geliyor

Kullanıcıları doğrudan ilgilendiren en büyük değişikliklerden biri günlük kullanım süresi olacak. Instagram ve Facebook’taki genç hesapları varsayılan olarak günde toplam iki saatle sınırlandırılacak. Bu sınırı yalnızca ebeveyn kaldırabilecek.

Bir gencin birden fazla hesabı varsa süreyi aşmak için hesap değiştirmek de işe yaramayacak. Aynı kişiye ait hesaplarda geçirilen zaman birlikte hesaplanacak ve günlük sayaç her gece yarısında sıfırlanacak. Mesajlaşma ile uzun biçimli içerik tüketimi ise iki saatlik sürenin dışında tutulacak.

YouTube ve TikTok da benzer anlaşma koşullarını kabul ederse günlük sınır daha da sıkılaşarak iki saatten bir saate inecek. Buradaki amaç, gençlerin Instagram’da süreleri dolduğunda doğrudan başka bir sosyal medya uygulamasına geçmesini engellemek.

Uzun süre kaydırmaya zorunlu molalar eklenecek

Meta’nın değiştirmesi gereken bir diğer alan, kullanıcıların saatlerce kesintisiz içerik tüketmesini sağlayan kaydırma sistemi. Şirket bunun için “Verimli Molalar” adı verilen yeni bir mekanizma uygulayacak.

Kesintisiz kaydırmanın ilk 15 dakikasından sonra mola sistemi devreye girecek. Kullanım 60 ve 90 dakikaya ulaştığında ise zorunlu kesintiler uygulanacak. Amaç, özellikle genç kullanıcıların fark etmeden uzun süre boyunca akışta kalmasını zorlaştırmak.

Gece kullanımı da sınırlandırılıyor. Genç hesaplarının Instagram ve Facebook’a erişimi varsayılan olarak gece yarısından sabah 06.00’ya kadar kapalı olacak. Bildirimler ise 22.00 ile 07.00 arasında susturulacak ve okul günlerinde de varsayılan olarak sınırlandırılacak.

TikTok ve YouTube’un aynı şartları kabul etmesi halinde gece kilidi daha da genişleyerek 22.00-07.00 arasını kapsayacak.

Başka değişiklikler de var. Genç hesaplarında beğeni ve tepki sayıları varsayılan olarak gizlenecek, görünüş algısını etkileyebilecek güzellik ve estetik cerrahi filtreleri küçük yaştaki kullanıcılara sunulmayacak. Yaş doğrulama sistemleri ve ebeveyn kontrolleri de güçlendirilecek.

Kurallar yalnızca kâğıt üzerinde kalmayacak. Uygulamanın nasıl yürütüldüğü 10 yıl boyunca bağımsız denetçiler tarafından takip edilecek.

Algoritmalar tamamen devre dışı bırakılmayacak

Anlaşmanın tartışmalı taraflarından biri ise öneri algoritmalarına yönelik daha sert bir varsayılan kural getirilmemesi. Instagram ve Facebook, gençlerin davranışlarına göre içerik seçen algoritmik akışları kullanmaya devam edebilecek.

Ebeveynler isterse genç hesabı için algoritmik olmayan bir akışı etkinleştirip bunu zorunlu tutabilecek. Ancak kronolojik veya algoritmasız akış, bütün genç hesaplarında otomatik olarak açılmayacak. Ebeveyn müdahalesi olmadığı sürece mevcut öneri sistemleri çalışmaya devam edecek.

Genç kullanıcılara gösterilen hedefli reklamlar konusunda da kapsamlı bir değişiklik öngörülmüyor.

Bu nedenle anlaşmaya yönelik değerlendirmeler ikiye ayrılıyor. Bir tarafta milyarlarca dolarlık ödeme, süre sınırları, gece kilidi ve bağımsız denetim nedeniyle düzenlemeyi sosyal medya sektöründeki en önemli tüketici koruma adımlarından biri olarak görenler var.

Diğer tarafta ise temel iş modelinin büyük ölçüde korunduğuna dikkat çekiliyor. Özellikle algoritmik önerilerin varsayılan olarak kapatılmaması ve hedefli reklam sisteminde köklü değişiklik yapılmaması, anlaşmanın Meta açısından yönetilebilir bir sonuç olduğu eleştirilerine yol açıyor.

Meta’nın çocuk güvenliğiyle ilgili davaları bitmiş değil

Bu anlaşma, Meta’nın 2026'da çocuk güvenliği konusunda karşılaştığı üçüncü büyük hukuki kayıp olarak değerlendiriliyor. New Mexico’daki jüri şirkete toplam 942 milyon dolar ceza vermişti.

Los Angeles’ta görülen başka bir davada ise Meta ve YouTube ihmalkâr bulunmuş, şirketlere sırasıyla 4,2 milyon ve 1,8 milyon dolar ceza verilmişti. TikTok ile Snap, aynı dava başlamadan önce anlaşmaya gitmişti.

Meta, hem New Mexico hem de Los Angeles’taki kararlara itiraz ediyor. Şirket geçen yıl, bölünmesine kadar uzanabilecek sonuçlar doğurma potansiyeline sahip ayrı bir antitröst davasından yaptırım almadan çıkmıştı.

Buna rağmen çocuk güvenliği, bağımlılık yarattığı iddia edilen tasarım özellikleri ve genç kullanıcıların kişisel verilerinin işlenmesi sosyal medya şirketleri üzerindeki hukuki baskının önemli başlıkları olmaya devam ediyor.

Meta, TikTok ve YouTube’a da aynı kuralları uygulama çağrısı yaptı

Meta Hukuk Sorumlusu CJ Mahoney, getirilen önlemlerin gerçekten etkili olabilmesi için diğer büyük platformların da benzer kurallara tabi olması gerektiğini savundu.

Meta’ya göre sorun basit: Bir genç Instagram’da günlük kullanım sınırına ulaştığında TikTok veya YouTube’a geçebiliyorsa yalnızca tek bir platformdaki kısıtlamalar toplam ekran süresini istenen ölçüde azaltmayabilir.

Şirket bu nedenle TikTok ve YouTube’a açık çağrıda bulunarak aynı günlük kullanım sınırlarını, gece kilitlerini ve ebeveyn kontrollerini benimsemelerini istedi. Her iki platform da bağımlılık yarattığı öne sürülen tasarım tercihleri nedeniyle ayrı hukuki süreçlerle karşı karşıya.

Anlaşmanın açıklandığı sırada TikTok ve YouTube, Meta’nın çağrısına kamuoyuna açık bir yanıt vermemişti.