60 yıllık diyabet ilacı metformin için dikkat çeken keşif! Bilim insanları beyni de etkilediğini ortaya çıkardı

Yaklaşık 60 yılı aşkın süredir tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan metformin, dünya genelinde en yaygın reçete edilen ilaçlardan biri olmaya devam ediyor. Uzun yıllardır ilacın temel görevinin karaciğerde glikoz üretimini azaltarak kan şekerini düşürmek olduğu düşünülüyordu.

Ancak 2025 yılında Science Advances dergisinde yayımlanan bir araştırma, metforminin etkilerinin bununla sınırlı olmadığını gösterdi. Araştırmaya göre ilaç, kan şekeri kontrolünde önemli rol oynayan beyin bölgelerini de doğrudan etkiliyor.

Araştırmacılar beynin rolünü inceledi

ABD'deki Baylor Tıp Fakültesi araştırmacıları, çalışmalarında beynin hipotalamus bölgesinde bulunan ventromedial çekirdeğe (VMH) odaklandı. Bu bölge, enerji dengesi, iştah ve kan şekeri kontrolünde kritik görev üstleniyor.

Araştırma kapsamında bilim insanları, VMH bölgesinde Rap1 adlı proteini üretmeyen genetik olarak değiştirilmiş fareler üzerinde deneyler gerçekleştirdi.

Sonuçlar dikkat çekiciydi.

Metformin bazı farelerde etkisini gösteremedi

Yüksek yağlı diyetle tip 2 diyabet modeli oluşturulan farelerde, Rap1 proteini bulunmadığında metforminin kan şekerini düşürme etkisinin büyük ölçüde ortadan kalktığı görüldü.

İlginç şekilde aynı fareler:

• insülin,

• GLP-1 reseptör agonistleri

gibi diğer diyabet ilaçlarına normal şekilde yanıt vermeye devam etti.

Bu durum araştırmacılara göre metforminin etkisini gösterebilmesi için beyindeki Rap1 sinyal yolunun önemli bir rol oynadığına işaret ediyor.

Beyne doğrudan verilen düşük doz metformin etkili oldu

Araştırmanın en dikkat çekici bölümlerinden birinde bilim insanları, obez farelerin beynine doğrudan çok düşük miktarda metformin uyguladı.

Sadece 1 mikrogramlık doz bile kan şekeri seviyelerinde belirgin düşüş sağladı.

Araştırmacılar, bu miktarın ağızdan verilen klasik metformin dozlarından binlerce kat daha düşük olmasına rağmen etkili olmasının, beynin ilaca karşı oldukça hassas olduğunu gösterdiğini belirtti.

SF1 nöronları önemli rol oynuyor

Çalışmaya göre metformin, beyinde bulunan SF1 nöronlarını aktive ederek etkisini gösteriyor.

Bu sinir hücreleri;

• kan şekeri düzenlenmesi,

• enerji dengesi,

• iştah kontrolü,

• metabolizma

gibi birçok önemli sürecin yönetilmesinde görev alıyor.

Araştırmacılar, bu mekanizmanın daha iyi anlaşılmasının yeni nesil diyabet ilaçlarının geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini düşünüyor.

Yaşlanma üzerindeki etkileri de araştırılıyor

Metformin son yıllarda yalnızca diyabet tedavisindeki rolüyle değil, yaşlanma üzerindeki olası etkileriyle de bilim dünyasının dikkatini çekiyor.

Daha önce yapılan bazı hayvan çalışmaları ilacın beyin yaşlanmasını yavaşlatabileceğini gösterirken, insanlarda gerçekleştirilen gözlemsel araştırmalar da metformin kullanımının daha uzun yaşam süresiyle ilişkili olabileceğine işaret ediyor.

Ancak bu bulguların kesin olarak doğrulanabilmesi için daha kapsamlı klinik çalışmalara ihtiyaç duyuluyor.

Bulgular yeni tedavilerin önünü açabilir

Araştırmacılar, metforminin beyindeki Rap1 sinyal yolunu nasıl etkilediğinin daha ayrıntılı şekilde anlaşılmasıyla, yalnızca kan şekeri kontrolünü hedefleyen değil aynı zamanda metabolik hastalıkların farklı yönlerine odaklanan yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilebileceğini belirtiyor.

Bununla birlikte uzmanlar, mevcut çalışmanın büyük ölçüde fare deneylerine dayandığını ve sonuçların insanlar için kesin bir tedavi değişikliği anlamına gelmediğini vurguluyor. İnsanlarda aynı mekanizmanın nasıl işlediğini doğrulamak için ileri klinik araştırmaların yapılması gerekiyor.