Maliye’nin yapay zeka tabanlı KURGAN sistemi firmaları zor durumda bırakıyor!

Hazine ve Maliye Bakanlığı sahte fatura ile mücadele için geliştirdiği KURGAN isimli yapay zekâ tabanlı sistemi devreye aldı. Ancak sistemin ilk bildirimleriyle birlikte birçok firma riskli mükellef listesine girdi. Anlık veri analizi yapan KURGAN şüpheli görülen işlemleri belirledi ve bu kapsamda hem firmalara hem de onların müşterilerine izah talebi gönderildi. Resmî rapor olmadan gelen bu bildirimler iş dünyasında tedirginlik yarattı. Bazı şirketler tedarikçilerine dair uyarı alınca ticari ilişkilerini kesmek zorunda kaldı. Sektör temsilcileri bu durumun masumiyet karinesine aykırı olduğunu ve piyasada güven sorununa yol açtığını savunuyor.

Firmalar KURGAN yazılarında dolaylı olarak sahte belge düzenleme ihtimalinin kendilerine atfedilmesinden rahatsızlık duyuyor. Gelen bildirimler tedarikçiler nezdinde zan oluşmasına neden oldu ve birçok işletme itibar kaybı yaşadı. Mali müşavirler de aniden gelen izah talepleri nedeniyle yoğun mesai yapmak zorunda kaldı. Birçok firma ithal girdi kullanmalarına rağmen sistemin hatalı değerlendirmeleriyle zor durumda kaldığını dile getirdi. Piyasa aktörleri bu durumun ticari ilişkileri bozduğunu ve güven ortamını zedelediğini söylüyor. Bazı firmaların ise yargı yoluna başvurmaya hazırlandığı öğrenildi.

İş dünyası ve mali müşavirler tepkili

TÜRMOB Başkanı Emre Kartaloğlu kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye destek verdiklerini ancak sistemin sağlam bir yasal zemine oturmadığını ifade etti. Kartaloğlu’na göre sahte belge düzenleyenler kesin delillerle belirlenmeli ödemelerin banka kayıtları, kantar fişleri, sevk irsaliyeleri gibi belgeler dikkate alınmalı. SMMM Ömer Sadi Yiğitcan ise gönderilen yazıların firmaları dolaylı olarak zan altında bıraktığını ve masumiyet karinesini ihlal ettiğini belirtti. Yiğitcan’a göre bu yazılar acilen geri çekilmeli mağdur olan işletmeler hukuki yollara başvurmalı. İTO temsilcisi Numan Sağ da sistemin hakkaniyetli olmadığını mevcut haliyle belirsizlik yarattığını ifade etti.

KURGAN sistemiyle birlikte sahte belgeyi bilmeden kullanma savunması geçerliliğini yitirecek. Bu belgeleri kullananlara doğrudan vergi kaçakçılığı kapsamında işlem yapılacak. Vergi ziyaı cezası üç kata çıkarılacak ve üç ila sekiz yıl hapis cezası uygulanabilecek. Riskli görülen mükelleflerden teminat istenecek teminat gösteremeyenlere ihtiyati haciz uygulanabilecek. Sistem alım-satım işlemlerinin gerçekliğini anlık analiz ederek denetim ekiplerine yönlendirecek. Böylece depolardaki malların fiilen var olup olmadığı sevkiyat belgeleri ve envanter kayıtları üzerinden kontrol edilecek. Düzenleyiciler yanında sahte belge kullananların da yakından izleneceği yeni dönemde para aklama boyutu da soruşturmalara dahil edilecek.

Hukuki tartışmalar büyüyebilir

Yeni sistemin işleyişi piyasalarda tartışmaları daha da artırabilir. Ticaret hayatında güvenin zedelenmesi şirketlerin itibar kaybı ve müşteri ilişkilerinin bozulması ciddi bir tehdit olarak görülüyor. Hukukçular idarenin somut deliller olmadan firmaları zan altında bırakmasının yargı süreçlerine taşınabileceğini düşünüyor. Uzmanlar sistemin uzun vadede etkin olabilmesi için mutlaka daha net kriterlerle ve güçlü ikincil düzenlemelerle desteklenmesi gerektiğini söylüyor. KURGAN’ın işlevselliği ancak bu eksiklikler giderildiğinde sağlıklı bir sonuç verebilir.

KURGAN Türkiye’de vergi denetiminde dijitalleşmenin önemli bir adımı olarak görülüyor. Bakanlık bu sistem sayesinde daha hızlı ve kapsamlı denetim yapmayı hedefliyor. Ancak iş dünyasının tepkisi sistemin aceleye getirildiğini ve yeterli test sürecinden geçmediğini gösteriyor. Önümüzdeki dönemde KURGAN’ın sahada yaratacağı etkiler daha net görülecek. Eğer iyileştirmeler yapılmazsa ticaret hayatında güven kaybı derinleşebilir. Ancak sağlam altyapı ve şeffaf kriterlerle desteklenirse vergi kaybını önleme konusunda çığır açan bir sistem haline gelebilir.