Danıştay'dan harika karar: İnternetten alınan telefon iade edilebilir!

Pahalı elektronik artık çoğu zaman mağazada değil, internetten alınıyor. Kutu evde açılıyor, telefon eSIM’e taşınıyor, banka ve kargo uygulamaları kuruluyor. Bir sürü işlem geçiyor kullanmaya başlamadan. Bir gün sonra ekranın rengi ya da cihazın ağırlığı kişiye uymayabiliyor. Satıcılar bu iadeden yıllardır şikayet ediyor. Bunun sebebi de ambalajı açılmış ürün ikinci ele düşünce değer kaybediyor ve depo maliyeti artıyor.

Bu gerekçeyle hazırlanan yönetmelik, bazı elektronik ürünlerde cayma hakkını daraltmayı öngörüyordu. Listenin içinde telefon, tablet, dizüstü bilgisayar ve akıllı saat vardı. Kanun yürürlüğe girseydi satıcı, “kutuyu açtın, artık geri almam” diyebilecekti. Bu cümleyi duymayanınız yoktur belki de.

Tüketici tarafında aslında bambaşka bir risk var. Görülmeden alınan 40.000 ya da 80.000 liralık bir cihazda belirsizlik ve risk zaten büyük. Fotoğraftaki renk ile eldeki renk tutmayabilir. Ekran fazla ısınabilir ya da kutudan çizik ürün çıkabilir. Bu sorunlar çoğaltılabilir uzar da gider. Cayma hakkı bilindiği üzere tam da bu belirsizliği azaltan ve tüketiciyi koruyan yasal bir süreçti. Danıştay itiraz edilen bu süreç için kuralı yerleşmeden iptal etti. Böylece tüketicinin elindeki hak, itiraz uygulamaya geçmeden korundu.

Ama tabi bu kararın sınırı da var. Ürünü kendi kusuruyla bozan kişi bu habere sığınamaz. Ekranı çatlatan, anakartı söken ya da cihazı kullanılamaz hale getiren alıcı cayma hakkından değil, zarar hesabından konuşur. Yani "kullanıcı hatası" denilen sorunlar bu kapsama girmiyor kesinlikle. Satıcının “ürün kullanıldı” itirazı da tamamen yeterli değil. Asıl kapanan kapı başka. “Kutuyu açtın, iade yok” cümlesi.

Karar e-ticaret sitelerini iki işe birden zorluyor haliyle. İade oranını düşürmek için daha dürüst ürün görseli, daha net kutu içeriği ve daha doğru açıklama gerekecek. Aynı anda açılmış ürün stokunun maliyeti de göze almak zorunda olacaklar. Markalar mağazada deneme alanı açarak bu riski azaltabilir. İade kapısı açıkken insan çoğu zaman önce sipariş verir, sonra düşünür.

Alıcı için pratik sonuç nettir. Fatura, IMEI, kutu, şarj aleti ve varsa kulaklık eksiksizse iade yolu kapanmış değildir. eSIM taşındıysa, banka uygulaması kurulduysa ve cihaz bir hesaba kilitlendiyse bile sadece süreç uzar. Satın almadan önce bunları da düşünmek gerekir.

Bugünkü tablo tüketicinin lehine görünüyor. İleride yeni bir yönetmelik yazılırsa tartışma yeniden açılır. O zaman gelene kadar kutunun açılmış olması, tek başına iade hakkını artık yok etmez.